(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.82. అధ్యాయః 082
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి బ్రాహ్మణాదీనాం దాయవిభజనవిధినిరూపణం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

సర్వశాస్త్రవిధానజ్ఞ రాజధర్మవిదుత్తమ।
అతీవ సంశయచ్ఛేత్తా భవాన్వై ప్రథితః క్షితౌ॥ 13-82-1(84660)
కశ్చిత్తు సంశయో మేఽస్తి తన్మే బ్రూహి పితామహ।
`అస్యామాపది కష్టాయామన్యం పృచ్ఛామ కం వయం'॥
జాతేఽస్మిన్సంశయే రాజన్నాన్యం పృచ్ఛేమ కంచన॥ 13-82-2(84661)
యథా నరేణ కర్తవ్యం ధర్మమార్గానువర్తినా।
ఏతత్సర్వం మహాబాహో భవాన్వ్యాఖ్యాతుమర్హతి॥ 13-82-3(84662)
చతస్రో విహితా భార్యా బ్రాహ్మణస్య పితామహ।
బ్రాహ్మణీ క్షత్రియా వైశ్యా శూద్రా చ రతిమిచ్ఛతః॥ 13-82-4(84663)
తత్ర జాతేషు పుత్రేషు సర్వాసాం కురుసత్తమ।
ఆనుపూర్వ్యేణ కస్తేషాం పిత్ర్యం దాయాద్యమర్హతి॥ 13-82-5(84664)
కేన వా కిం తతో హార్యం పితృవిత్తాత్పితామహ।
ఏతదిచ్ఛామి కథితం విభాగస్తేషు కః స్మృతః॥ 13-82-6(84665)
భీష్మ ఉవాచ। 13-82-7x(7031)
బ్రాహ్మణః క్షత్రియో వైశ్యస్త్రయో వర్ణా ద్విజాతయః।
ఏతేషు విహితో ధర్మో బ్రాహ్మణస్య యుధిష్ఠిర॥ 13-82-7(84666)
వైషంయాదథవా లోభాత్కామాద్వాఽపి పరంతప।
బ్రాహ్మణస్య భవేచ్ఛూద్రా న తు దృష్టా న తు స్మృతా॥ 13-82-8(84667)
శూద్రాం శయనమారోప్య బ్రాహ్మణి యాత్యధోగతిం।
ప్రాయశ్చిత్తీయతే చాపి విధిదృష్టేన కర్మణా॥ 13-82-9(84668)
తత్ర జాతేష్వపత్యేషు ద్విగుణం స్వాద్యుధిష్ఠిర।
అతస్తే నియమం విత్తే సంప్రవక్ష్యామి భారత॥ 13-82-10(84669)
లక్షణ్యం గోవృషో యానం యత్ప్రధానతమం భవేత్।
బ్రాహ్మణ్యాస్తద్ధరేత్పుత్ర ఏకాంశం వై పితుర్ధనాత్॥ 13-82-11(84670)
ఏషం తు దశధా కార్యం బ్రాహ్మణస్వం యుధిష్ఠిర।
తత్ర తేనైవ హర్తవ్యాశ్చత్వారోంశాః పితుర్ధనాత్॥ 13-82-12(84671)
త్రియాయాస్తు యః పుత్రో బ్రాహ్మణః సోప్యసంశయః।
స తు మాతుర్విశేషేణ త్రీనంశాన్హర్తుమర్హతి॥ 13-82-13(84672)
వర్ణే తృతీయే జాతస్తు వైశ్యాయాం బ్రాహ్మణాదపి।
ద్విరంశస్తేన హర్తవ్యో బ్రాహ్మణస్వాద్యుధిష్ఠిర॥ 13-82-14(84673)
శూద్రాయాం బ్రాహ్మణాజ్జాతో నిత్యాదేయధనః స్మృతః।
అల్పం చాపి ప్రదాతవ్యం శూద్రాపుత్రాయ భారత॥ 13-82-15(84674)
దశధా ప్రవిభక్తస్య ధనస్యైవ భవేత్క్రమః।
సవర్ణాసు తు జాతానాం సమాన్భాగాన్ప్రకల్పయేత్॥ 13-82-16(84675)
అబ్రాహ్మణం తు మన్యంతే శూద్రాపుత్రమనైపుణాత్।
త్రిషు వర్ణేషు జాతో హి బ్రాహ్మణాద్బ్రాహ్మణో భవేత్॥ 13-82-17(84676)
స్మృతాశ్చ వర్ణాశ్చత్వారః పంచమో నాధిగంయతే।
హరేచ్చ దశమం భాగం శూద్రాపుత్రః పితుర్ధనాత్॥ 13-82-18(84677)
తత్తు దత్తం హరేత్పిత్రా నాదత్తం హర్తుమర్హతి।
అవశ్యం హి ధనం దేయం శూద్రాపుత్రాయ భారత॥ 13-82-19(84678)
ఆనృశంస్యం పరో ధర్మ ఇతి తస్మై ప్రదీయతే।
యత్రతత్ర సముత్పన్నం గుణాయైవోపపద్యతే॥ 13-82-20(84679)
యద్యప్యేష సుపుత్రః స్యాదపుత్రో యది వా భవేత్।
నాధికం దశమాద్దద్యాచ్ఛూద్రాపుత్రాయ భారత॥ 13-82-21(84680)
`స్మృత ఏకశ్చతుర్భాగః కన్యాభాగస్తు ధర్మతః।
అభ్రాతృకా సమగ్రాహా చార్ధాస్యేత్యపరే విదుః॥' 13-82-22(84681)
త్రైవార్వికాద్యదా భక్తాదధికం స్యాద్ద్విజస్య తు।
యజేత తేన ద్రవ్యేణ న వృథా సాధయేద్ధనం॥ 13-82-23(84682)
త్రిసహస్రపరో దాయః స్త్రియై దేయో ధనస్య వై।
భర్త్రా తచ్చ ధనం దత్తం యథార్హం భోక్తుమర్హతి॥ 13-82-24(84683)
స్త్రీణాం తు పతిదాయాద్యముపభోగఫలం స్మృతం।
నాపహారం స్త్రియః కుర్యుః పితృవిత్తాత్కథంచన॥ 13-82-25(84684)
స్త్రియాస్తు యద్భవేద్విత్తం పిత్రా దత్తం యుధిష్ఠిర।
బ్రాహ్మణ్యాస్తద్ధరేత్కన్యా యథా పుత్రస్తథాఽస్య సా॥ 13-82-26(84685)
సా హి పుత్రసమా రాజన్విహితా కురునందన।
ఏవమేవ సముద్దిష్టో ధర్మో వై భరతర్షభ।
ఏవం ధర్మమనుస్మృత్య న వృథా సాధయేద్ధనం॥ 13-82-27(84686)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-82-28x(7032)
శూద్రాయాం బ్రాహ్మణాజ్జాతో యద్యదేయధనః స్మృతః।
కేన ప్రతివిశేషేణ దశమోఽప్యస్య దీయతే॥ 13-82-28(84687)
బ్రాహ్మణ్యాం బ్రాహ్మణాజ్జాతో బ్రాహ్మణః స్యాన్న సంశయః।
క్షత్రియాయాం తథైవ స్యాద్వైశ్యాయామపి చైవ హి॥ 13-82-29(84688)
కస్మాత్తు విషమం భాగం భజేరన్నృపసత్తమ।
యదా సర్వే త్రయో వర్ణాస్త్వయోక్తా బ్రాహ్మణా ఇతి॥ 13-82-30(84689)
భీష్మ ఉవాచ। 13-82-31x(7033)
దారా ఇత్యుచ్యతే లోకే నాంనైకేన పరంతప।
ప్రోక్తేని చైవ నాంనాఽయం విశేషః సుమహాన్భవేత్॥ 13-82-31(84690)
తిస్రః కృత్వా పురో భార్యాః పశ్చాద్విందేత బ్రాహ్మణీం।
సా జ్యేష్ఠా సా చ పూజ్యా స్యాత్సా చ తాభ్యో గరీయసీ 13-82-32(84691)
స్నానం ప్రసాధనం భర్తుర్దంతధావనముంజనం।
హవ్యం కవ్యం చ యచ్చాన్యద్ధర్మయుక్తం గృహే భవేత్॥ 13-82-33(84692)
న తస్యాం జాతు తిష్ఠంత్యామన్యా తత్కర్తుమర్హతి।
బ్రాహ్మణీత్వేవ కుర్యాద్వా బ్రాహ్మణస్య యుధిష్ఠిర॥ 13-82-34(84693)
అన్నం పానం చ మాల్యం చ వాసాంస్యాభరణాని చ।
బ్రాహ్మణ్యైతాని దేయాని భర్తుః సా హి గరీయసీ॥ 13-82-35(84694)
మనునాఽభిహితం శాస్త్రం యచ్చాపి కురునందన।
తత్రాప్యేష మహారాజ దృష్టో ధర్మః సనాతనః॥ 13-82-36(84695)
అథ చేదన్యథా కుర్యాద్యది కామాద్యుధిష్ఠిర।
యథా బ్రాహ్మణచాండాలః పూర్వదృష్టస్తథైవ సః॥ 13-82-37(84696)
బ్రాహ్మణ్యాః సదృశః పుత్రః క్షత్రియాయాశ్చ యో భవేత్।
రాజన్విశేషో యస్త్వత్ర వర్ణయోరుభయోరపి॥ 13-82-38(84697)
న తు జాత్యా సమా లోకే బ్రాహ్మణ్యాః క్షత్రియా భవేత్।
బ్రాహ్మణ్యాః ప్రథమః పుత్రో భూయాన్స్యాద్రాజసత్తమ॥ 13-82-39(84698)
భూయోభూయోపి సంహార్యః పితృవిత్తాద్యుధిష్ఠిర।
యథా న సదృశీ జాతు బ్రాహ్మణ్యాః క్షత్రియా భవేత్॥ 13-82-40(84699)
క్షత్రియాయాస్తథా వైశ్యా న జాతు సదృశీ భవేత్।
శ్రీశ్చ రాజ్యం చ కోశశ్చ క్షత్రియాణాం యుధిష్ఠిర॥ 13-82-41(84700)
విహితం దృశ్యతే రాజన్సాగరాంతాం చ మేదినీం।
క్షత్రియో హి స్వధర్మేణ శ్రియం ప్రాప్నోతి భూయసీం।
రాజా దండధరో రాజన్రక్షా నాన్యత్ర క్షత్రియాత్॥ 13-82-42(84701)
బ్రాహ్మణా హి మహాభాగ దేవానామపి దేవతాః।
తేషు రాజా ప్రవర్తేత పూజయా విధిపూర్వకం॥ 13-82-43(84702)
ప్రణీతమృషిభిర్జ్ఞాత్వా ధర్మం శాశ్వతమవ్యయం।
లుప్యమానం స్వధర్మేణ క్షత్రియో రక్షతి ప్రజాః॥ 13-82-44(84703)
దస్యుభిర్హ్రియమాణం చ ధనం దారాంశ్చ సర్వశః।
సర్వేషామేవ వర్ణానాం త్రాతా భవతి పార్థివః॥ 13-82-45(84704)
భూయాన్స్యాత్క్షత్రియాపుత్రో వైశ్యాపుత్రాన్న సంశయః।
భూయస్తేనాపి హర్తవ్యం పితృవిత్తాద్యుధిష్ఠిర॥ 13-82-46(84705)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-82-47x(7034)
ఉక్తం తే విధివద్రాజన్బ్రాహ్మణస్య పితామహ।
ఇతరేషాం తు వర్ణానాం కథం వై నియమో భవేత్॥ 13-82-47(84706)
భీష్మ ఉవాచ। 13-82-48x(7035)
క్షత్రియస్యాపి భార్యే ద్వే విహితే కురునందన।
తృతీయా చ భవేచ్ఛూద్రా న తు దృష్టా న తు స్మూతా॥ 13-82-48(84707)
ఏష ఏవ క్రమో హి స్యాత్క్షత్రియాణాం యుధిష్ఠిర।
అష్టధా తు భవేత్కార్యం క్షత్రియస్వం జనాధిప॥ 13-82-49(84708)
క్షత్రియాయా హరేత్పుత్రశ్చతురోంశాన్పితుర్ధనాత్।
యుద్ధావహారికం యచ్చ పితుః స్వాత్స హరేత్తు తత్॥ 13-82-50(84709)
వైశ్యాపుత్రస్తు భాగాంస్త్రీఞ్శూద్రాపుత్రస్తథాష్టమం।
ఏకైవ హి భవేద్భార్యా వైశ్యస్య కురునందన। 13-82-51(84710)
ద్వితీయా తు భవేచ్ఛూద్రా న తు దృష్టా న తు స్మృతా॥
వైశ్యస్య వర్తమానస్య వైశ్యాయాం భరతర్షభ। 13-82-52(84711)
శూద్రాయాం చాపి కౌంతేయ తయోర్వినియమః స్మృతః॥
పంచధా తు భవేత్కార్యం వైశ్యస్వం భరతర్షభ। 13-82-53(84712)
తయోరపత్యే వక్ష్యామి విభాగం చ జనాధిప॥
వైశ్యాపుత్రేణ హర్తవ్యాశ్చత్వారోంశాః పితుర్ధనాత్। 13-82-54(84713)
పంచమస్తు స్మృతోః భాగః శూద్రాపుత్రాయ భారత॥
సోపి దత్తం హరేత్పిత్రా నాదత్తం హర్తుమర్హతి। 13-82-55(84714)
త్రిమిర్వర్ణైః సదా జాతః శూద్రో దేయధనో భవేత్॥ 13-82-56(84715)
శూద్రస్య స్యాత్సవర్ణైవ భార్యా నాన్యా కథంచన।
సమభాగాశ్చ పుత్రాః స్యుర్యది పుత్రశతం భవేత్॥ 13-82-57(84716)
జాతానాం సమవర్ణాయాః పుత్రాణామవిశేషతః।
సర్వేషామేవ వర్ణానాం సమభాగో ధనాత్స్మృతః॥ 13-82-58(84717)
జ్యేష్ఠస్య భాగో జ్యేష్ఠః స్యాదేకాంశో యః ప్రధానతః।
ఏష దాయవిధిః పార్థ పూర్వముక్తః స్వయంభువా॥ 13-82-59(84718)
సమవర్ణాసు జాతానాం విశేషోఽస్త్యపరో నృప।
వివాహవైశిష్ట్యకృతః పూర్వపూర్వో విశిష్యతే॥ 13-82-60(84719)
హరేజ్జ్యేష్ఠః ప్రధానాంశమేకభార్యాసుతేష్వపి।
మధ్యమో మధ్యమం చైవ కనీయాంస్తు కనీయసం॥ 13-82-61(84720)
ఏవం జాతిషు సర్వాసు సవర్ణః శ్రేష్ఠతాం గతః।
మహర్షిరపి చైతద్వై మారీచః కాశ్యపోఽబ్రవీత్॥ ॥ 13-82-62(84721)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ద్వ్యశీతితమోఽధ్యాయః॥। 82 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-82-3 ఏవమృత్విగాత్మస్త్రీశుద్ధిముక్త్వా ధనశుద్ధ్యర్థం దాయవిభాగం ప్రస్తౌతి॥ 7-82-4 రతిమిచ్ఛత ఏవ విహితా నతు ధర్మం॥ 7-82-6 కిం కియత్ప్రమాణం॥ 7-82-9 ప్రాయశ్చిత్తమాత్మన ఇచ్ఛతి ప్రాయశ్చిత్తీయతే॥ 7-82-10 ద్విగుణం ప్రాయశ్చిత్తం॥ 7-82-11 ఏకాంశం ముఖ్యాంశం॥ 7-82-12 తేనైవ బ్రాహ్మణీపుత్రేణైవ॥ 7-82-20 సముత్పన్నం ఆనృశంస్యం॥ 7-82-23 వృథా యజ్ఞాదిప్రయోజనంవినా న సాధయేత్॥ 7-82-24 స్త్రియోఽధికో దాయో న దేయ ఇత్యర్థః। తచ్చతుర్ధా ధనం దత్తం నాదత్తంభోక్తుమర్హతీతి థ.ధ. పాఠః॥ 7-82-25 కుర్యుః పుత్రా ఇతి శేషః। పతివిత్తాత్కథం చనేతి ఝ.పాఠః। పతివితాత్పత్యా దత్తాద్విత్తాత్॥ 7-82-27 ధర్మో విభాగప్రకారః। వృథా అన్యాయేన॥ 7-82-31 ఆద్రియంతే త్రిధర్గార్తిమిరితి దారపదప్రవృత్తినిమిత్తమాదరః। యతశ్చ భర్షా ఆదరస్తాసు వర్ణక్రమేణ యథాయోగ్యం తారతంయక్రమేణ క్రియత ఇతి తాత్పుత్రాణాం భాగవైషంయం చాస్తీత్యభిప్రాయః॥ 7-82-40 భూయోభూయోపి అధికమధికం॥ 7-82-47 ఉక్తం దాయవిభాగాది॥ 7-82-50 యుద్ధేఽవహియతే తద్రథగజాయుధకవచాదికం యుద్ధావహారికం॥ 7-82-53 సవర్ణాజ్యేష్ఠతాం గతేతి థ.ధ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.